Дифракциялық тор


Батыс Қазақстан облысы
Ақжайық ауданы, Тайпақ ауылы
«Тайпақ колледжі» МКҚК — ның
физика пәнінің оқытушысы
Қалиева Алмагүл Нұрымқызы

Сабақтың тақырыбы: Дифракциялық тор.

Сабақтың мақсаты:

а) білімділік: Жарық толқынының алдында кездескен тосқауылды айналып өту қасиетін,дифракциялық тор ұғымына түсінік беру.

б) дамытушылық: Зейіні мен зердесін дамыту, белсенділіктері мен қабілеттіліктерін арттыру.Жаңа білімді қолдану дағдысын дамыту, ақылға салу дағыдысын қалыптастыру.

Оқушылардың ой-өрісін, шығармашылық қабілеттерін дамыту;

в) тәрбиелік: Алған білімдерін жүйелеп отыруға тәрбиелеу, өзара жолдастық көмек көрсете білуге және жауапкершілікті сезіне отырып жұмыс жасауға, өз жолдасының пікірін тыңдауға тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: аралас.

Сабақтың әдістері: түсіндіру, жазбаша, тест жұмысы.

Сабақтың көрнекілігі: презентация, үлестірмелі қағаздар,суреттер, кестелер, оқулық-11.

Сабақтың барысы:

1. Ұйымдастыру кезеңі: (Оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру, кабинеттің тазалығы, сабаққа дайындығына назар аудару)

2. Үй тапсырмасын сұрау. (Өткен тақырып бойынша оқушылардың білімін тексеру.)

1.Жарық дифракциясы дегеніміз не?

(жарықтың түзу сызық бойымен таралудан ауытқуын немесе

жарықтың тосқауылды орағытып өтуін айтады)

2.Гюйгенс және Гюйгенс-Френель принциптері не үшін қолданылады?

(дифракциялық құбылысқа байланысты есептерді шығару үшін, яғни бөгеті

бар ортада тарайтын жарық толқыны интенсивтілігінің таралуын табу үшін)

3.Жарық дифракциясын ашқан физик?

(XVII ғасырдың орта кезінде Италия физигі

Франческо Мария Гримальди ашты)

3.Жаңа сабақ түсіндіру.

4.7 — сурет

Дифракциялық тор деп бiр-бiрiне жақын, әрi параллель орналасқан тар жолақ саңлаулар жүйесiнен тұратын спектральдық құралды айтады (4.7 – сурет ).

Мұндағы a — күңгiрт жолақтың енi, b – саңлаудың енi, ал d=a+bдифракциялық тордың тұрақтысы деп аталады.

4.8 — сурет

Қазiргiкездеқолданылатындифракциялықторлардыңбiрмиллиметрiне 2000–ғадейiнсаңлауларсалынады. Гюйгенс-Френель принципiнесәйкесмұндайәрбiрсаңлауөзкезегiндежаңакогеренттiтолқынкөздерiболыптабылады да бұлкөздентуындылағантолқындарбiр-бiрiменинтерференцияланады. Егердифракциялықторға перпендикуляр бағытта параллель жарықсәулелерiтүсетiнболса, ондалинзаныңфокальдықжазықтығындаорналасқанэкрандақандай да бiр φбұрышымендифракциялықмаксимумдарбайқалады. 4.8-суреттен көрiнiптұрғанындайбұлмаксимумдармынадайшарттардықанағаттандырады

d sinφ = n λ (4.6)
4.9 — сурет

мұндағы n=0, 1, 2, … — бас максимумдарретi депаталады.

Дифракциялықторларжарықтыспектрлергежiктеуүшiн, соныменқатаржарықтыңбелгiсiзтолқынұзындығынанықтауүшiн де қолдаылады. Нақтылызерттеулердебiрөлшемдiторларменқатарекiөлшемдiторлар да жиiқолданылады. Екiөлшемдiторлардепжолақтарынбiр-бiрiне перпендикуляр орналастырып, беттестiргенекiжәйтордантұратынжүйенiайтады. Мұндайжүйеденөткенжарық 4.9 – суреттегiдейболыпдифракцияланады.

Дифракциялықтордыңкөмегіментолқынұзындыгыөтедәлөлшеугеболады. Дифракциялықторларжарықтыспектрлергежiктеуүшiн, соныменқатаржарықтыңбелгiсiзтолқынұзындығынанықтауүшiн де қолдаылады.

4.Жаңа тақырыпты бекіту сұрақтары.

1.Дифракциялық тор дегеніміз…

2.Дифракциялық тор периодын қалай анықтайды?

3.Дифракциялық тор түрлері?

5.Есептер шығарту.

№1

Толқын ұзындығы 0,5 мкм жарықтың екінші реттік дифракциялық максимумы 30° бұрышпен байқалуы үшін, дифракциялық тордың 1мм-дегі штрих саны қанша?

№2

Бірінші реттік дифракциялық көріністің центрден ара қашықтығы 2,43 см, ал тор экраннан 1 м аралықта орналасқан. Жарық толқынының ұзындығы 486 нм болса, тордың периодын анықтаңыз.

№3

Дифракциялық тордың бетіне нормаль бағытта монохроматты жарық түседі. Тордың периоды d = 2 мкм. Осы тордың қызыл (λ = 0,7 мкм) жарық түсу жағдайындағы беретін дифракциялық максимумының ең үлкен ретінанықтаңыз

6.Тест тапсырмасы.

1. Дифракциялықтордыңпериодымына формула бойыншаанықталады:

А)d=a+b.

В) αsinφ = +mλ

С)d=a-b.

Д)a=d+b.

2.Дифракциялық тор бұлспетрлікқұрал:

А)Жарықтыспектргежіктейтінжәнетолқынұзындығынанықтайтын.

В)Жарықэнергиясынанықтайтын.

С)Жарықтыспектргежіктейтінжәнежиіліктітікелейанықтайтын.

Д)Дисперсияныбақылайтын.

3.Дифракциялық торда өте күшті ауытқиды:

А)Қызыл сәулелер.

В)Жасыл сәулелер

С)Күлгін сәулелер.

Д)Ақ жарықтар.

4.Френель дифракциясыдегеніміз:

А)Сфералықтолқындардыѕдифракциясы.

В) Жарықтоллқындардыңдифракциясы.

С)Механикалықтолқындардыңдифракциясы.

Д) Ірі механикалық,ірісфералықтолқындардыңдифракциясы.

5.Фраунгоффер дифракциясыдегеніміз:

А) Жазықтолқындардыңдифракциясы

В)Сфералықтолқындардыңдифракциясы.

С)Механикалықтолқындардыңдифракциясы.

Д)Кез-келгентолқындардыңдифракциясы

6..Дифракциялық тордың ажырату қабілеті мына формула бойынша анықталады:

А) R=N·m
)

С)

Д) R=λ·dλ.

7.Үш өлшемді кристалдық тор, бұл:

А)Кристалдар.

В)Кез-келген спектрлік құрал.

С)Сұйыќ күйдегі зат.

Д)Газ тәріздес күйдегі зат.

8.Дифракцияны бақылау үшін, … қажет:

А) Кедергінің размері толқын ұзындығымен өлшемдес болуы.

В) Когерентті толқындардың болуы.

С) Кедергінің размері толқын ұзындығынан көп үлкен болса.

Д) Кедергінің размері толқын ұзындығынан көп кіші болса.

9.Кристалдарда мынадай толқындардың дифракциясы бақылануы мүмкін:

А)Рентген сәулелерінің

В)Радиотолқындардың.

С)Дыбыс толқындарының.

Д)Оптикалық толқындардың.

10.Орталық дифракциялықмаксимумыныңорны, j=0.

А)Барлықтүстерүшінсәйкескеледі.

В) Әр түрлітүстерүшінсәйкескелмейді.

С)Толқынұзындығынантәуелді.

Д)Саңылаудыңенінентәуелді.

7.Үйге тапсырма. Оқулықтан §4.5 оқу. (Өз бетінше шығаруға есептер (4.5.1), (4.5.2), (4.5.3),(4.5.4) )

8.Бағалау

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход / Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход / Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход / Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход / Изменить )

Connecting to %s