Қазақхандығыныңқұрылуыжәнеқазақхандары


Астана қаласы

27 мектеп-лицейінің

Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі

Қаратаева Зибагуль Каламовна

Тәрбие сағаты

Сабақтыңтақырыбы: Қазақхандығыныңқұрылуыжәнеқазақхандары
Сабақтыңмақсаты:
Білімділік: Қазақхандығыныңқұрылутарихыментаныстыру, қазақжеріндегі
тұңғышдербесмемлекеттіңжаулапалушылықсоғыстарнәтижесіндеемес,
халықтыңғасырларбойыармандағанармантілегіменөзаратуыстастығынәтижесіндедүниегекелгенінтүсіндіру. АбылайменТәукеханныңбиліксаясатынатүсінікберу.
Тәрбиелік: Тұңғышқазақмемлекетініңқұрылуынанегізқалағанқоғамқайраткерлерініңеңбегінбағалайбілугетәрбиелеу, өзелініңтарихына, адалұлдарынадегенқұрметсезімінқалыптастыру.
Дамытушылық: Картаменжұмысжасауға, өзбетіншеқорытындыжасауға, ізденіскедағдыландыру. Ойлауқабілеттеріндамыту.
Көрнекілікқұралдар: Карта, тірексхемалары, Абылай, Тәукепортреттері, әртүрлікестелер.
Сабақтыңтүрі: Қайталау, қорытусабағы
Сабақтыңбарысы:
1. Ұйымдастырукезеңі: Оқушылардытүгелдеу, зейіндісабаққааудару.
2. Үйтапсырмасынтексеру
Мұғалімніңсөзі: Қазақхандығыныңқұрылуынасебепболғанбастышарттарыныңбірі — Әбілхайырхандығындағыру – тайпалардыңсаясижағдайы, олардыңшаруашылықөмірлеріндегідағдарыстар, ханұрпақтарыныңбилікүшінталасы, ойраттайпаларыменсоғыстажеңіліскеұшырауы — халықбұқарасыныңӘбілхайырханғанаразылығыныңөршитүсуінесебепшіболды. Соныменқатарфеодалдықезгіменқанаубұқарахалықтыауыркүйзеліскеұшыратты. Көшіп — қонутәртібіжиібұзылады. Халықбейбітөмірдіаңсады. КерейменЖәнібексұлтандарбұлтарихижағдайдадеркезінде, өзмақсат — тарынашеберпайдаланды. Сөйтіп, Әбілхайырханныңүстемдігінеқарсыкүрескенқазақтайпаларыныңкөсемінеайналып, қазақтайпаларынбастап, ҚазақхандығыныңболашақнегізінсалуғаБатысЖетісуғакөшбастады. МоғолстанханыЕсен — бұғаКерейменЖәнібектіӘбілхайырғақарсыпайдалануүшінқұшақжаяқарсыалды. ОларғаШубойынанқонысбөліпберді.
1465 — 66 жылдарыҚозыбасыдаҚазақхандығынқұрды. ЖаңаданқұрылғанҚазақхандығыныңтағынаШыңғысханныңұрпағыболғандықтан, КерейменЖәнібексұлтандардыңекеуініңдеотыруғақұқыболды. Бірақтәртіпбойыншажасыныңүлкендігідеескерілді, сондықтанхантағынаКерейотырды. АқылдасартірегіЖәнібекболды.
ҚазақмемлекетініңХVI — XVII ғғ. әлеуметтік — экономикалықжағдайыбірқалыптыболды. Қазақхандығыныңқұрылымы 7 сатыданқаланды: ауыл – ауылбасы, ата — аймақты — ақсақал, руды — рубасы, арысты — би, ұлысты — сұлтан, жүзді — хан, хандықты — қағанбасқарды.
Қазақхандығындағышаруашылықтыңнегізгібастысаласыкөшпеліжәнежартылайкөшпелімалшаруашылығыболды. Көптегенхандарбилікбасынакеліпөзсаясаттарынжүргізді. 1680 — 1715 жж. ХантағынаТәукеотырды. Олталас — тартыспенбытыраңқылықтыжойып, бірорталыққабағынғанҚазақхандығынқұруғакүшсалды, «ЖетіЖарғы» аттызаңжинағынқұрастырды. Абылайхан 1771 — 1871 жж. Хантағынаотырды. Қоғамдыққайраткер, қолбасшы, дарындысаясаткерретіндеөзінкөрсетебілді. Барлықмәселенітекдипломатиялыққатынасарқылышешті. Ұлтыныңазаттығыүшінкүрескен, өззаманыныңазаматы.

Картаменжұмыс
1. Қазақхандығыныңқайжердежәнеқашанқұрылғанынкөрсету.
2. ЖәнібекпенКерейсұлтандарҚазақхандығыныңшекарасынқайжергедейінкеңейтугеұмтылды.
«Тарихиүйірме» аттырөлдікойын
Сыныпекітопқабөлінеді. 1 — топТәуке, 2 — топАбылай. Әроқушыныңатқаратынрөліболады:
1. Реттеуші – ұйымдастыру(Әроқушығасөзберіпотырады).
2. Баяндаушы – топтаөткенойталқысынмұғалімгеайтыпбереді.
3. Бейнелеуші – олхандыкөзалдынақалайелестейтінін, сонысуретарқылыбейнелеп, мінездемебереді.
Абылайхантобы: ұстамды, жауынақатал, досынаадал, қолбасшы, қаhарлыадам.
Тәукехантобы: дипломат, данышпанқолбасшы, ұлтыныңбірлігіменжерініңтұтастығынсақтауғажанаямайкүшсалғанірімемлекеттіктұлға.
4. Сұраққоюшы – ойталқысыболғанкездесұрақтардықояды.
Абылайхантобы:
1. Абылайханныңататегіната?
2. Абылайханның XVIII ғ. әлемдікдеңгейдегімемлекетқайраткері, дипломатболғанынқалайдәлелдеугеболады?
3. Әбілхайырханныңбилігініңәлсіреуініңбастысебебінеболды?
4. ҚазақтайпаларыӘбілхайырханғанеліктеннаразыболды?
5. МоғолстанханыЕсен — бұғақазақсұлтандарыЖәнібекпенКерейгеқайжерлерденжербөліпберді?
Тәукехантобы:
1. Жетіжарғықандайзаң?
2. Жетіжарғызаңынешетараудантұрады?
3. Ұрлықжасағандарғақандайжазақолданылды?
4. МоғолстанханыЕсен — бұғаКерейжәнеЖәнібексұлтандардынесебептенқұшақжаяқарсыалды?
5. КерейменЖәнібекхандарыныңтуыстықжақындығықандай?
6. Қазақхандығындағышаруашылықтыңнегізгібастысаласықандайшаруашылықболды?
7. Қазақхандығыныңқұрылуының, нығаюыныңтарихимаңызықандай?
5. Ізқуушы – оқушыдаталарбойыншажұмысістейді.
Абылайхантобы: 1711 — Абылайдыңтуғанжылы.
1742 жылАбылайдыңЖоңғарларғатұтқынғатүсуі.
1771 жылАбылайдыңханболуы.
1757 — 1777 жж. Пекинге 10 елшілікжіберген.
Тәукехантобы: XVII — XVIII ғ. Жетіжарғызаңышығарылды.
1687 — 88 ж. ОртаАзияменсаудадамытты.
1686 — 1693 жж. орыс — қазаққатынастарындамытты.
1718 жылТәукеханқазатапты.
6. Дәнекер – қазіргіөмірдеосықайраткерлердіңалатынорны. (ескерткіштер, кітаптар).
Абылайхантобы: АбылайханескерткіштеріАстанада, Алматыда, Қарағандыдаорналасқан. ҚасиеттіТүркістанқаласында 2000 жылыН. НазарбаевтыңпәрменіменАбылайханныңбасынаорнатылғанқұлпытасқаМ. Жұмабаевтың:
Қиынкүнтуғаналашбасына,
Шұбыртыпжапанныңсардаласына.
Күндердесонау – қаратопсырғанел.
СолкүндеелқорғағанАбылайдың
Қылсаңдаазқаншатәуепмоласына,- дегенөшпесөлеңіжазылған.
Тәукехантобы: М. Жұмабаев «Түркістан» депаталатынәйгіліөлеңіндеқұқықжүйесінжүйелеуісініңкүрделі, қиынжәнемаңызыныңтарихтазорболғанынбылайшасуреттейді:
ӘділханазболдыНазардайын,
АлашқаЕсімханныңжолыдайын,
Тәукедейданышпанханқұрғанекен,
БасындаҚұлтөбеніңҚұрылтайын.
Қ. Байболұлының «Төлебидіңтарихы» депаталатынәйгілідастанындада «Жетіжарғы» туралыайтылады.
7. Іздеуші – оқушыныңрөлітақырыптантысмәліметтер, деректеркелтіру.
Абылайхантобы: Абылайсоныменқатаркүйшіболды. Күйлері: «Ақтолқын», «Дүниеқалды», «Қайрателім», «Қоржынқақпай», «Майдажел», «Сарыбура».
АбылайжетпіскекеліпдүниеденөтеркездеБұхаржыраудышақырыпты.
СондаБұхаржырауАбылайданбылайдепсұрапты: «Неарман – тілегіңізбар» дегенекен?. Жауабы: Абылайжырауларменмақұлдасакеле, үшарманынайтқанекен:
1. Көпқантөгілді. Ментөкпесем, дұшпанменіңқанымдытөгетінболды.
2. Халқымжеремшегінемеалмады, қалакентсалғызыпүлгермедім.
3. Елдіңбасыбірікпеді, тентегітелесікөпболды.
Тәукехантобы: АқылыасқанӘз — Тәукеханбұлдүниеденөтеркезде: «Қазақтыңұраныбірлік» депкөзінжұмғанекен.
Тәукеханныңелшісі, әрікеңесшісініңбіріболғанҚожабергенжырау «Жетіжарғының» пайдаболуы – хақындабылайдейді:
ШығайдансоңорнынаТәукеқалды,
КезіндеӘз — Тәукедепатақалды,
Қазыбек, Төле, Әйтекеақылшыбоп,
Дейтұғын «Жетіжарғы» заңшығарды.
8. Жазушы – Абылай, Тәукеханғаарнапөлеңжолдарыншығару.
9. Сілтемежасаушы – осытақырыптақызықтырғаноқиғаларды, мағлұматтардыкелтіру.
10. Сөзтапқыш (Осыадамдартуралымақал — мәтелдер, нақылсөздеркелтіреді).

Сөзжұмбақшешу:

1. Абылайханқазақтыңқандаймемлекеттігінсақтаудыкөздеді?(Алаш)
2. Ортажүзханы (Әбілмәмбет)
3. Үшжүздіңөкілдеріқолқойғантауатықалайаталады?(Ұлытау)
4. Қазақтыңсоңғыханы? (Уәлихан)
5. Үшжүздіңбіріқалайаталады? (Орта)
6. Қазақстандағыөзенаты? (Жайық)

«Анаграмма»
анх, баыалй, әуек, натсул, кейер, аыср, кылса, нғсыыш.

Тарихисынақхат

Қазақхандығыныңқұрылуынасебепболғанбастышарттарыныңбірі -…………….. хандығындағыру — тайпалардыңсаясижағдайы, олардыңшаруашылықөмірлеріндегідағдарыстар,………….. ұрпақтарыныңбилікүшінталасы.
…………. сұлтандарқазақтайпаларынбастап, қазақхандығыныңболашақнегізінсалуғаБатыс……….. көшбастады. Моғолстанханы………….. КерейменЖәнібекке………. өзенніңбойынанқонысбөліпберді…………. жылдарыҚазақхандығынқұрды. Хантағына………….. отырды. Қазақхандығыныңқұрылымы……….. сатыданқаланды. Қазақхандығындағышаруашылықтыңнегізгібастысаласы………….. шаруашылығыболды.

Қорытынды:
Тақырыптықалаймеңгергенінбілуүшін, шығупарағынпайдаланамыз. Әроқушығашығупарағытаратылады, солпараққаоларбүгінгітақырыптаннетүсінді, барлығынқағазғажазып, тақтадағыілініптұрғанконверткеапарыпсалады.
Бағалау. Жеңімпаздардыанықтап, бағақою.
Үйтапсырмасы: «Егерменханболсам…..» дегентақырыптаойтолғаужазу.

Advertisements

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход / Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход / Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход / Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход / Изменить )

Connecting to %s